Co pyli w czerwcu w Polsce i jak radzić sobie z alergią

W Polsce alergiczny nieżyt nosa to powszechna dolegliwość - dotyczy około 25% dorosłych¹. Wywołują go najczęściej alergeny środowiskowe, przede wszystkim pyłki roślinne. Czerwiec to okres bardzo nasilonego pylenia, zwłaszcza traw, co sprawia, że wielu uczulonych pacjentów odczuwa wtedy nasilenie objawów. Pyłki traw (roślin z rodziny Poaceae) są główną przyczyną objawów alergii w miesiącach letnich² - aż ok. 90% osób uczulonych na pyłki traw ma wówczas nasilone symptomy. Okres pylenia traw w Polsce trwa od wiosny do jesieni - od kwietnia do października³. Najwyższe stężenia pyłku traw obserwuje się zwykle w czerwcu, co przekłada się na duże nasilenie kataru siennego i zapalenia spojówek u wrażliwych osób.

Trawy (Poaceae)

Czerwiec to kluczowy okres dla alergików uczulonych na pyłki traw. Rodzina traw obejmuje w Polsce kilkaset gatunków, a ich pylenie rozpoczyna się wiosną i trwa aż do jesieni³. W praktyce oznacza to, że w czerwcu prawie każdego dnia w powietrzu unosi się intensywny aeroalergen traw. Dąbrowska-Zapart i wsp. opisali, że w 2019 r. sezon pyłkowy traw zaczynał się już pod koniec kwietnia/na początku maja i kończył we wrześniu²³. Typowo największe stężenia pyłku traw notuje się właśnie w czerwcu, co sprawia, że objawy kataru siennego (wodnisty katar, kichanie, swędzące oczy) są wtedy szczególnie uciążliwe. Pomiary w miastach Polski potwierdzają, że szczyty stężenia pyłku traw przypadają na połowę lub koniec czerwca, co przekłada się na ryzyko zaostrzenia symptomów alergii.

Inne rośliny pylące w czerwcu

Oprócz traw w czerwcu pylą także niektóre rośliny zielne (chwasty). W połowie czerwca pojawia się pyłek pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica), zwłaszcza w pierwszych cieplejszych dniach - obserwacje z 2023 r. pokazują, że w miastach takich jak Kielce, Wrocław czy Warszawa sezon pylenia pokrzywy rozpoczyna się około 15-17 czerwca⁴. Sezon pylenia babki lancetowatej (Plantago lanceolata) rozciąga się od maja do końca września³, zatem jej pyłek także może być obecny w powietrzu już w czerwcu (w wielu rejonach zanotowano wtedy wzrost stężeń pyłku babki). Inne chwasty pylące w tym okresie to m.in. szczaw (Rumex spp.) czy komosa biała (Chenopodium album), choć zwykle wywołują one słabsze reakcje. Niezależnie od konkretnego chwastu, ich pyłek może nasilać alergię u wrażliwych osób.

Badania diagnostyczne uczuleń pyłkowych

Jeśli w czerwcu występują objawy uczulenia (katar senny, świąd oczu, duszność), warto wykonać specjalistyczną diagnostykę alergii. Zgodnie z zaleceniami ekspertów, rozpoznanie uczulenia typu I (IgE-zależnego) opiera się na wykazaniu obecności specyficznych przeciwciał IgE wobec konkretnych alergenów⁵¹. W praktyce najważniejsze badania to:

• Testy skórne punktowe (SPT) - wykonuje się je w gabinecie alergologicznym. Na skórę aplikuje się kroplę ekstraktu danego alergenu (np. mieszanki pyłku traw czy roślin) i nakłuwa mikrolancetem. Po kilkunastu minutach ocenia się wielkość rumienia i bąbla. Pozytywny wynik wskazuje na obecność IgE specyficznych wobec danego pyłku⁵¹. Testy te są szybkie i wiarygodne, ale powinien je interpretować specjalista.
• Badanie krwi - pomiar IgE specyficznego - polega na oznaczeniu przeciwciał IgE w surowicy reagujących z alergenami pyłkowymi. Najpopularniejszym testem jest ImmunoCAP (RAST) - pozwala zmierzyć poziom IgE przeciw konkretnemu ekstraktowi roślinnemu. W laboratorium medycznym można więc wykonać takie badanie dla alergenów traw, babki, pokrzywy i innych podejrzewanych rodzajów pyłków⁵¹. Wynik jest podawany w jednostkach (kU/L) i informuje, na jakie pyłki pacjent jest uczulony.

Wyniki tych badań pomagają lekarzowi ustalić, które pyłki wywołują objawy. W przypadku dodatnich testów można podjąć odpowiednie leczenie: stosować leki przeciwhistaminowe, preparaty donosowe czy w cięższych przypadkach rozważyć immunoterapię odczulającą przeciw konkretnym alergenom (pozwala na długotrwałą poprawę). Ważne jest także w miarę możliwości unikanie ekspozycji na uczulające pyłki (np. unikanie spędzania czasu na dworze w godzinach największego pylenia, częste wietrzenie mieszkania po opadach deszczu itp.).