Panel Gastro – test panelowy układu pokarmowego wykrywający 25 patogenów jelitowych

Panel Gastro to nowoczesne badanie molekularne, które z jednej próbki kału pozwala wykryć materiał genetyczny 25 najczęstszych patogenów jelitowych – wirusów, bakterii i pasożytów. Badanie wykorzystuje metodę Real-Time PCR (łańcuchowej reakcji polimerazy w czasie rzeczywistym), która cechuje się wysoką czułością i swoistością¹. Dzięki temu lekarz otrzymuje szybką i szeroką informację o możliwych przyczynach zakaźnego zapalenia żołądka i jelit (gastroenteritis), bez konieczności zlecania wielu odrębnych testów. Wynik pomaga zdecydować, czy potrzebne jest leczenie celowane (np. antybiotyk, lek przeciwpasożytniczy), czy wystarczy leczenie objawowe – a w niektórych sytuacjach wskazuje, kiedy antybiotyk może wręcz zaszkodzić¹¹⁴.

Objawy, przy których warto rozważyć badanie

Ostry lub przewlekły nieżyt żołądkowo-jelitowy może objawiać się bardzo różnie, w zależności od patogenu, wieku pacjenta i stanu odporności²³. Do najczęstszych objawów, przy których warto rozważyć wykonanie Panelu Gastro, należą:

• Biegunka – wodnista, śluzowa lub z domieszką krwi, utrzymująca się ponad kilka dni lub gwałtownie nasilona.
• Wymioty i nudności – szczególnie towarzyszące biegunce, utrudniające nawadnianie.
• Ból brzucha, skurcze, parcie na stolec – niekiedy bardzo silne, naśladujące inne schorzenia jamy brzusznej.
• Gorączka, dreszcze, ogólne osłabienie – sygnalizujące możliwy proces zakaźny.
• Objawy odwodnienia – suchość w ustach, zmniejszone oddawanie moczu, zawroty głowy, wzmożone pragnienie – groźne zwłaszcza u małych dzieci i seniorów²³.

Kiedy wykonać Panel Gastro?

Nie każda biegunka wymaga diagnostyki molekularnej – w wielu przypadkach ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Badanie jest szczególnie zasadne w następujących sytuacjach²³¹:

• Biegunka jest umiarkowana lub ciężka, utrzymuje się dłużej niż 7 dni, nawraca lub znacząco ogranicza codzienne funkcjonowanie.
• Występują krew lub śluz w stolcu, wysoka gorączka, silny ból brzucha, podejrzenie czerwonki (dysenterii).
• Pacjent należy do grupy ryzyka cięższego przebiegu: małe dzieci, seniorzy, osoby w immunosupresji, z przewlekłymi chorobami układu pokarmowego.
• Dolegliwości pojawiły się po podróży (szczególnie do krajów tropikalnych), po spożyciu podejrzanego posiłku lub w kontekście ogniska zakażeń (rodzina, przedszkole, zakład pracy).
• Lekarz chce ocenić przyczynę dolegliwości przed podjęciem decyzji o antybiotykoterapii – np. w kierunku zakażenia Salmonella, Shigella, Campylobacter lub pasożytami.

Jakie patogeny wykrywa Panel Gastro?

Panel obejmuje łącznie 25 najczęstszych patogenów odpowiedzialnych za zakaźne zapalenie żołądka i jelit, podzielonych na trzy grupy:

Wirusy (6)

• Adenowirus jelitowy (AdV) – częsta przyczyna biegunki u małych dzieci, przebieg bywa dłuższy, z ryzykiem odwodnienia⁴.
• Astrowirus (AstV) – zwykle łagodniejsza wodnista biegunka; istotny klinicznie u dzieci, seniorów i osób z obniżoną odpornością⁴.
• Norowirus GI (NoV-GI) – nagłe wymioty i wodnista biegunka; niezwykle zakaźny, częsta przyczyna ognisk w szpitalach, domach opieki i na statkach⁵.
• Norowirus GII (NoV-GII) – dominujący genotyp norowirusa w populacji ogólnej, odpowiedzialny za większość epidemii „jelitówki"⁵.
• Rotawirus (RotV) – u niemowląt i małych dzieci bywa przyczyną ciężkich biegunek z wymiotami, gorączką i znacznym ryzykiem odwodnienia⁶.
• Sapowirus (SaV) – objawy podobne do norowirusa; częściej u dzieci, przebieg zwykle samoograniczający się⁴.

Bakterie (13)

• Aeromonas spp. – biegunka wodnista lub krwista; istotna po ekspozycji wodnej lub pokarmowej, cięższy przebieg u osób z obniżoną odpornością⁷.
• Campylobacter spp. – jedna z najczęstszych przyczyn bakteryjnej biegunki (często krwistej), z gorączką i silnymi skurczami. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest zespół Guillaina-Barrégo (GBS)⁸.
• Clostridioides difficile (toksyna B) – biegunka najczęściej po antybiotykoterapii lub hospitalizacji; od łagodnej do ciężkiego zapalenia jelita grubego. Wynik dodatni wymaga korelacji z objawami, ponieważ możliwe jest bezobjawowe nosicielstwo⁹.
• C. difficile (szczep hiperwirulentny) – warianty związane z cięższym przebiegiem i nawrotami; interpretacja wyłącznie w kontekście klinicznym⁹.
• Salmonella spp. – biegunka, gorączka, ból brzucha; ryzyko ciężkiego odwodnienia i zakażeń inwazyjnych u dzieci, seniorów i osób z obniżoną odpornością¹⁰.
• Shigella spp. – często krwista biegunka z gorączką i parciem na stolec; bardzo mała dawka zakaźna sprawia, że łatwo szerzy się w skupiskach ludzi¹¹.
• Vibrio spp. – wodnista biegunka, nudności, ból brzucha; częściej po spożyciu owoców morza. U osób z chorobami wątroby istnieje ryzyko groźnej sepsy¹².
• Yersinia enterocolitica – ból brzucha z biegunką (czasem krwistą) i gorączką; u starszych dzieci i dorosłych objawy mogą naśladować zapalenie wyrostka robaczkowego¹³.
• Escherichia coli O157 – krwista biegunka z silnymi bólami brzucha; ryzyko zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS), zwłaszcza u dzieci – szybka identyfikacja jest kluczowa¹⁴.
• STEC (stx1/stx2) – szczepy E. coli produkujące toksynę Shiga: krwista biegunka, w której antybiotyki i leki hamujące perystaltykę mogą zwiększać ryzyko HUS¹⁴.
• EPEC (eaeA) – wodnista biegunka częściej u dzieci; u dorosłych znaczenie kliniczne bywa niejednoznaczne¹.
• ETEC (lt/st) – klasyczna „biegunka podróżnych": wodnista biegunka ze skurczami, ryzyko odwodnienia, zwykle bez krwi w stolcu³.
• EAEC (aggR) – biegunka ostra lub uporczywa, m.in. u podróżnych; może być długotrwała, a znaczenie wyniku niekiedy wymaga oceny klinicznej¹.

Pasożyty (6)

• Giardia lamblia (GL) – tłuszczowe, cuchnące stolce, wzdęcia, gazy, bóle brzucha; możliwa malabsorpcja i przewlekły przebieg trwający tygodnie¹⁵.
• Entamoeba histolytica (EH) – może wywołać czerwonkę pełzakową (krew w stolcu, ból, gorączka) oraz rzadziej ropień wątroby; istotna szczególnie po podróży do krajów tropikalnych¹⁶.
• Cryptosporidium spp. (CR) – przedłużona wodnista biegunka; u osób z immunosupresją możliwy ciężki, wyniszczający przebieg¹⁷.
• Blastocystis hominis (BH) – często bezobjawowy; bywa wiązany z dolegliwościami jelitowymi, ale interpretacja wymaga korelacji z objawami klinicznymi¹⁸.
• Dientamoeba fragilis (DF) – biegunka i/lub ból brzucha, czasem o przebiegu przewlekłym; część zakażeń przebiega bezobjawowo¹⁹.
• Cyclospora cayetanensis (CC) – wodnista biegunka trwająca tygodnie z możliwymi nawrotami; wzdęcia, zmęczenie, spadek masy ciała²⁰.

Przygotowanie do badania i przebieg

Badanie nie wymaga specjalnej diety ani głodówki. Kluczowa jest jakość próbki:

• Pojemnik: W aptece należy kupić jałowy pojemnik na kał (z łopatką). Kał pobrać do pojemnika, unikając domieszki moczu i wody z toalety. Jeśli trwa aktywna biegunka, najlepiej pobrać próbkę jak najszybciej w trakcie objawów.
• Przechowywanie i dostarczenie: Próbkę przechowywać w lodówce i dostarczyć osobiście do laboratorium najszybciej jak to możliwe – najlepiej w ciągu 24 godzin od pobrania.
• Przebieg badania: W laboratorium z próbki izolowany jest materiał genetyczny patogenów, a następnie wykonywana jest wielokierunkowa reakcja Real-Time PCR. Wynik podawany jest jako „wykryto/nie wykryto" dla każdego z 25 celów¹.
• Czas oczekiwania: do 7 dni roboczych.

Interpretacja wyników

• Wynik dodatni (wykryto): oznacza wykrycie materiału genetycznego danego patogenu w próbce kału. Jest to silna wskazówka aktywnego zakażenia, ale ostateczne znaczenie kliniczne zależy od objawów, kontekstu i ewentualnego nosicielstwa. Na przykład dodatni wynik na C. difficile u osoby bez objawów może świadczyć jedynie o bezobjawowej kolonizacji, a nie o aktywnym zakażeniu⁹.
• Wynik ujemny (nie wykryto): oznacza brak materiału genetycznego wszystkich 25 patogenów z panelu. Zmniejsza to prawdopodobieństwo zakażenia tymi drobnoustrojami, ale nie wyklucza infekcji w ogóle (przyczyną może być patogen spoza panelu, zbyt mała ilość materiału lub nieprawidłowe pobranie próbki)¹.
• Koinfekcje: W jednej próbce może być wykrytych kilka patogenów jednocześnie. Koinfekcje nie są rzadkością i wymagają interpretacji klinicznej – lekarz oceni, który patogen jest najbardziej prawdopodobną przyczyną objawów¹.

Ograniczenia testu

Badania PCR są bardzo czułe, ale z definicji wykrywają materiał genetyczny – nie zawsze odróżniają aktywne zakażenie od nosicielstwa lub pozostałości po przebytej infekcji. Wynik dodatni powinien być zawsze interpretowany w kontekście objawów klinicznych pacjenta. Panel nie zastępuje posiewu kału, gdy potrzebna jest informacja o wrażliwości bakterii na antybiotyki¹.

Dlaczego szybka identyfikacja patogenu ma znaczenie?

Tradycyjna diagnostyka biegunki zakaźnej – posiew kału, badanie parazytologiczne – wymaga kilku dni, a jej czułość bywa ograniczona. Panel Gastro pozwala w jednym badaniu sprawdzić szerokie spektrum patogenów, co ma istotne znaczenie kliniczne¹:

• Trafne leczenie: Wynik wskazuje, czy przyczyną jest wirus (leczenie objawowe, bez antybiotyku), bakteria wymagająca antybiotyku (np. Shigella, Campylobacter) czy pasożyt (leczenie przeciwpasożytnicze).
• Unikanie szkodliwej terapii: W przypadku zakażenia STEC (E. coli produkująca toksynę Shiga) antybiotyki i leki hamujące biegunkę mogą zwiększać ryzyko HUS. Szybka identyfikacja tego patogenu pozwala ich uniknąć¹⁴.
• Ochrona otoczenia: Wiedza o konkretnym patogenie (np. norowirus, Shigella) pozwala wdrożyć odpowiednie środki zapobiegające szerzeniu się zakażenia w rodzinie, przedszkolu czy szpitalu.
• Ukierunkowanie dalszej diagnostyki: Przy ujemnym wyniku panelu lekarz może rozważyć inne przyczyny dolegliwości (np. chorobę zapalną jelit, celiakię, nietolerancje pokarmowe).

Panel Gastro w Santelab

Badanie Panel Gastro wykonasz w naszym laboratorium Santelab we Wrocławiu. Próbkę kału pobierasz samodzielnie w domu do jałowego pojemnika (dostępnego w każdej aptece), a następnie dostarczasz osobiście do naszego laboratorium. Wynik otrzymujesz online.

Jeśli masz uporczywą biegunkę, wymioty, ból brzucha lub gorączkę i chcesz szybko poznać przyczynę – Panel Gastro pozwoli w jednym badaniu sprawdzić 25 najczęstszych patogenów jelitowych. Wynik pomoże Twojemu lekarzowi podjąć właściwą decyzję o leczeniu.

Nie wiesz, które badanie wybrać? Skontaktuj się z nami – doradzimy, czy Panel Gastro jest odpowiedni w Twojej sytuacji, czy lepiej zacząć od innego testu.

Informacje praktyczne

• Metoda: Real-Time PCR (multiplex)
• Materiał: kał
• Czas oczekiwania na wynik: do 7 dni roboczych
• Dostępność: stacjonarnie (Santelab Wrocław)
• Kategorie: infekcje układu pokarmowego