Zmiana czasu letniego i zimowego a samopoczucie — co dzieje się w organizmie i kiedy warto wykonać badania?

Zmiana czasu letniego i zimowego a samopoczucie — co dzieje się w organizmie i kiedy warto wykonać badania?
Krystyna Ciborska
Autor publikacji

Krystyna Ciborska

specjalista diagnostyki laboratoryjnej / Kierownik Laboratorium

Po przestawieniu zegarków trudniej Ci zasnąć, rano brakuje energii, a w ciągu dnia łatwiej tracisz koncentrację? Zmiana czasu może wpływać na sen i codzienne funkcjonowanie. Organizm potrzebuje bowiem dostosować swój rytm do nowych godzin aktywności. Badania wskazują, że szczególnie wiosenne przejście na czas letni może pogarszać długość i jakość snu oraz zwiększać senność.1

Warto jednak zachować właściwe proporcje: przejściowe zmęczenie nie oznacza choroby, a sama zmiana czasu nie jest wskazaniem do wykonywania szerokiego pakietu badań. Diagnostyka staje się pomocna przede wszystkim wtedy, gdy dolegliwości utrzymują się, nasilają lub towarzyszą im inne objawy.

Jak działa zegar biologiczny?

Nasz organizm działa w rytmie zbliżonym do 24 godzin. Najważniejszym sygnałem, który pomaga go ustawiać, jest światło docierające do oczu. Dzięki niemu wewnętrzny zegar dostosowuje pory snu i czuwania do otoczenia. Przestawienie zegarków zmienia godziny pracy, posiłków i odpoczynku, podczas gdy naturalny cykl światła i ciemności pozostaje taki sam.2

Rytm dobowy obejmuje także wydzielanie hormonów, temperaturę ciała, ciśnienie tętnicze i metabolizm glukozy. Melatonina uczestniczy w sygnalizowaniu biologicznej nocy, a kortyzol ma naturalny rytm związany między innymi z porą budzenia. Zmiany ich wydzielania w ciągu doby są prawidłowym zjawiskiem fizjologicznym.3

Dlaczego wiosenna i jesienna zmiana czasu mogą być odczuwane inaczej?

Wiosną przesuwamy zegarki o godzinę do przodu. Jeśli trzeba wstać o zwykłej godzinie, a zasypianie nie nastąpi wcześniej, skraca się czas przeznaczony na sen. Wieczorem organizm może jeszcze nie być gotowy do odpoczynku, mimo że zegarek wskazuje porę położenia się do łóżka.1

Jesienią cofamy wskazówki o godzinę. Powstaje możliwość dłuższego snu, ale nie każdy rzeczywiście z niej korzysta. Część osób budzi się wcześniej, ponieważ ich wewnętrzny zegar nadal działa według poprzedniego rozkładu. Badania nad snem po jesiennej zmianie czasu dają mniej jednoznaczne wyniki niż badania dotyczące przejścia wiosennego.12

Trudności mogą być bardziej zauważalne u osób o późnym chronotypie, czyli „sów”, które naturalnie preferują późniejsze zasypianie i wstawanie. Nie ma jednak jednego czasu adaptacji właściwego dla wszystkich.1

Jak zmiana rytmu dobowego wpływa na parametry fizjologiczne?

Wpływ na fizjologię jest możliwy, ale wyników eksperymentów nie można bezpośrednio przenosić na zmianę czasu o godzinę. W badaniu z udziałem dziesięciu zdrowych dorosłych silne rozminięcie pory snu i posiłków z zegarem biologicznym wiązało się między innymi z wyższym stężeniem glukozy po posiłkach, wzrostem średniego ciśnienia tętniczego i zmianą rytmu kortyzolu. Eksperyment obejmował jednak przesunięcie zachowania względem rytmu biologicznego o około 12 godzin. Pokazuje więc znaczenie synchronizacji dobowej, ale nie pozwala przewidzieć zmian wyników badań po sezonowym przestawieniu zegarka.3

Co wiadomo o ryzyku sercowo-naczyniowym?

Metaanaliza opublikowana w 2024 roku wykazała około 4-procentowy względny wzrost ryzyka zawału serca w analizowanych okresach po wiosennym przejściu na czas letni. Nie oznacza to wzrostu ryzyka o cztery punkty procentowe u każdej osoby. Znaczenie takiej zmiany zależy od wyjściowego ryzyka pacjenta, a wyniki poszczególnych badań były zróżnicowane.4

Nowsze badanie, obejmujące 168 870 pacjentów z zawałem, nie wykazało istotnych różnic w częstości zawałów między tygodniami zmiany czasu a tygodniami porównawczymi.5 Przegląd 157 badań opublikowany w 2026 roku również podkreśla niejednorodność dowodów. Nie uzasadniają one twierdzenia, że każda zmiana czasu powoduje poważne następstwa zdrowotne.6

Jak oceniać zmiany nastroju i koncentracji?

Gorszy sen może sprzyjać drażliwości, zmęczeniu i trudnościom z koncentracją.7 Nie należy jednak utożsamiać tych dolegliwości z depresją. Najnowszy szeroki przegląd badań nie wykazał jednoznacznego, spójnego wpływu przestawiania zegarów na występowanie zaburzeń psychicznych. Jesienne zmiany nastroju trudno też oddzielić od równoczesnych zmian długości dnia i codziennej aktywności.6

Jeżeli obniżony nastrój utrzymuje się, tracisz zainteresowanie zwykłymi zajęciami albo wyraźnie pogarsza się Twoje funkcjonowanie, warto porozmawiać z lekarzem.

Jakie badania wykonać przy utrzymującym się zmęczeniu?

Nie istnieje pojedyncze badanie krwi potwierdzające „złe znoszenie zmiany czasu”. Przy przedłużającym się zmęczeniu lekarz bierze pod uwagę między innymi ilość i jakość snu, przyjmowane leki, sposób odżywiania, stan psychiczny i choroby przewlekłe. Na tej podstawie dobiera badania poszukujące możliwych przyczyn dolegliwości.78

BadanieKiedy może być przydatne?Co pomaga ocenić?
Morfologia krwiPrzy utrzymującym się osłabieniu, bladości, duszności wysiłkowej lub podejrzeniu utraty krwi.Między innymi niedokrwistość, która może powodować zmęczenie niezależnie od zmiany czasu.89
FerrytynaPrzy podejrzeniu niedoboru żelaza, np. u osób z obfitymi miesiączkami lub innymi czynnikami ryzyka.Zapasy żelaza. Niedobór może występować także przed rozwojem niedokrwistości.9
TSH, a w razie wskazań fT4Gdy objawy lub wywiad sugerują zaburzenia czynności tarczycy.Czy choroba tarczycy może uczestniczyć w powstawaniu zmęczenia, senności lub problemów ze snem.78
Glukoza na czczo lub HbA1cPrzy objawach zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz w badaniach przesiewowych dobranych do wieku i czynników ryzyka.Nieprawidłową glikemię i cukrzycę. Nie są to badania mierzące adaptację do nowej godziny.10
Witamina B12Zwłaszcza przy diecie z ryzykiem niedoboru, zaburzeniach wchłaniania, nieprawidłowej morfologii lub objawach neurologicznych, np. drętwieniu kończyn.Możliwy niedobór B12. Objawy neurologiczne mogą występować również bez niedokrwistości.11

Ferrytyna wymaga interpretacji w kontekście stanu zdrowia. Podczas zapalenia jej stężenie może wzrastać, dlatego prawidłowy lub podwyższony wynik nie zawsze wyklucza niedobór żelaza. Lekarz może wtedy uzupełnić ocenę o inne oznaczenia, np. wysycenie transferryny.9

HbA1c odzwierciedla przeciętną glikemię z około dwóch–trzech miesięcy, więc nie służy do oceny skutków jednej źle przespanej nocy. Na jego interpretację wpływają również niektóre choroby krwi i stany zmieniające czas życia krwinek czerwonych.10

W zależności od objawów uzasadnione mogą być także oznaczenia kreatyniny, elektrolitów, parametrów wątrobowych lub markerów zapalenia. Zakres diagnostyki powinien wynikać z konkretnego podejrzenia klinicznego.78

Czy warto zbadać witaminę D, kortyzol i melatoninę?

Sama jesienna zmiana czasu nie stanowi wskazania do oznaczania witaminy D. Polskie zalecenia nie rekomendują powszechnego badania jej stężenia w całej populacji. Oznaczenie 25(OH)D jest natomiast zalecane w grupach ryzyka niedoboru, między innymi przy określonych chorobach kości lub zaburzeniach wchłaniania.12

Oznaczenia kortyzolu i melatoniny również nie należą do rutynowej diagnostyki krótkotrwałych problemów po zmianie czasu. Mogą mieć zastosowanie w wybranych sytuacjach klinicznych, ale wymagają właściwego wskazania i odpowiednich warunków pobrania. Ich naturalna zmienność dobowa utrudnia interpretowanie przypadkowego, pojedynczego wyniku.37

Kiedy potrzebna jest diagnostyka snu?

Prawidłowe wyniki krwi nie wykluczają zaburzeń snu. Przydatnym początkiem oceny jest dzienniczek snu: zapisuj godziny położenia się do łóżka, przybliżoną porę zaśnięcia, przebudzenia, drzemki oraz samopoczucie w dzień. W wybranych przypadkach specjalista może zalecić aktygrafię, czyli ocenę rytmu aktywności i odpoczynku za pomocą odpowiedniego urządzenia.7

Głośne chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu i nasilona senność dzienna powinny skłonić do oceny w kierunku obturacyjnego bezdechu sennego. Rozpoznanie wymaga badania snu — polisomnografii lub, u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów, domowego badania oddychania podczas snu. Sama morfologia czy oznaczenie hormonów nie wystarczą.13

Jak przygotować się do pobrania krwi?

Do pobrania krwi przygotuj się zgodnie z instrukcją laboratorium. Przy porównywaniu kolejnych wyników warto zachować podobną porę pobrania i warunki przygotowania. Przed pobraniem odpocznij; poinformuj personel o nieprzespanej nocy, pracy zmianowej i przyjmowanych lekach. Warunki poprzedzające pobranie mogą wpływać na część oznaczeń.14

Wymóg pozostawania na czczo zależy od badania. Glukoza na czczo wymaga co najmniej ośmiu godzin bez przyjmowania kalorii, natomiast samo HbA1c nie wymaga bycia na czczo.10 Nie zmieniaj samodzielnie dawkowania leków w ramach przygotowania do badania — ustal sposób ich przyjęcia z lekarzem lub laboratorium.

Jak zadbać o sen i samopoczucie po zmianie czasu?

W codziennym funkcjonowaniu najwięcej uwagi warto poświęcić regularnemu snowi i światłu.

  • Zarezerwuj odpowiednio dużo czasu na sen. Dorośli powinni regularnie spać co najmniej siedem godzin; indywidualne zapotrzebowanie może być większe.15
  • Utrzymuj możliwie stałe godziny snu i pobudki. Pomaga to ograniczać kolejne przesunięcia rozkładu dnia.7
  • Korzystaj z naturalnego światła w ciągu dnia. Światło jest podstawowym sygnałem synchronizującym zegar biologiczny.2
  • Wieczorem zadbaj o warunki sprzyjające zasypianiu. Ogranicz intensywne oświetlenie, późne spożywanie kofeiny i alkohol, który może pogarszać jakość snu.7

Jeżeli dolegliwości nie ustępują mimo zapewnienia odpowiedniej ilości snu, nasilają się lub utrudniają codzienne czynności, umów konsultację. Zmęczenie z nagłym bólem w klatce piersiowej, silną dusznością lub omdleniem wymaga pilnej pomocy medycznej.

Przy przewlekłej bezsenności leczeniem pierwszego wyboru jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, określana skrótem CBT-I. Obejmuje konkretne metody poprawy snu i jest czymś więcej niż samymi zasadami higieny snu.7

Podsumowanie

Zmiana czasu może przejściowo pogarszać sen i samopoczucie, szczególnie wiosną. Przy utrzymującym się zmęczeniu warto ocenić zarówno sen, jak i możliwe przyczyny zdrowotne dolegliwości. Morfologia, ferrytyna, TSH czy badania gospodarki węglowodanowej pomagają wtedy, gdy ich wybór wynika z objawów i indywidualnej sytuacji pacjenta.178

Badania które możesz zlecić w Santelab

  • Morfologia krwi obwodowej (CBC / morfologia)
  • Ferrytyna (ferrytyna)
  • Hormon tyreotropowy – TSH 3. generacji
  • Wolna tyroksyna (fT4)
  • Glukoza na czczo / glukoza w surowicy
  • Hemoglobina glikowana (HbA1c)
  • Witamina B12 / kobalamina
  • Witamina D całkowita – 25-hydroksywitamina D (25-OH D)
Odwiedź nas
Santelab

Przypisy

  1. Romigi, A., Franco, V., Scoditti, E., Milan, G., Ceriello, F., Centonze, D. i Garbarino, S. (2025). The effects of daylight saving time and clock time transitions on sleep and sleepiness: a systematic review. Sleep Medicine Reviews, 84, 102161. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2025.1021611.11.21.31.41.5
  2. Kantermann, T., Juda, M., Merrow, M. i Roenneberg, T. (2007). The human circadian clock's seasonal adjustment is disrupted by daylight saving time. Current Biology, 17(22), 1996-2000. https://doi.org/10.1016/j.cub.2007.10.0252.12.22.3
  3. Scheer, F. A. J. L., Hilton, M. F., Mantzoros, C. S. i Shea, S. A. (2009). Adverse metabolic and cardiovascular consequences of circadian misalignment. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(11), 4453-4458. https://doi.org/10.1073/pnas.08081801063.13.23.3
  4. Hurst, A., Morfeld, P., Lewis, P. i Erren, T. C. (2024). Daylight saving time transitions and risk of heart attack: A systematic review and meta-analysis. Deutsches Ärzteblatt International, 121(15), 490-496. https://doi.org/10.3238/arztebl.m2024.00784.1
  5. Rymer, J. A., Li, S., Chiswell, K., Kansal, A., Nanna, M. G., Gutierrez, J. A., Feldman, D. N., Rao, S. V. i Swaminathan, R. V. (2025). Daylight Savings Time and Acute Myocardial Infarction. JAMA Network Open, 8(9), e2530442. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.304425.1
  6. Steponenaite, A., Wallraff, J. P., Wild, U., Brown, L., Bullock, B., Lall, G. S., Ferguson, S., Foster, R. G., Walsh, J., Murray, G., Erren, T. C. i Lewis, P. (2026). A systematic review of epidemiological studies into daylight-saving time & health identifying beneficial & adverse effects. European Journal of Epidemiology, 41(4), 419-433. https://doi.org/10.1007/s10654-026-01372-86.16.2
  7. Riemann, D., Espie, C. A., Altena, E., Arnardottir, E. S., Baglioni, C., Bassetti, C. L. A., Bastien, C., Berzina, N., Bjorvatn, B., Dikeos, D., Dolenc Groselj, L., Ellis, J. G., Garcia-Borreguero, D., Geoffroy, P. A., Gjerstad, M., Gonçalves, M., Hertenstein, E., Hoedlmoser, K., Hion, T., ... Spiegelhalder, K. (2023). The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. Journal of Sleep Research, 32(6), e14035. https://doi.org/10.1111/jsr.140357.17.27.37.47.57.67.77.87.97.10
  8. Maisel, P., Baum, E. i Donner-Banzhoff, N. (2021). Fatigue as the Chief Complaint–Epidemiology, Causes, Diagnosis, and Treatment. Deutsches Ärzteblatt International, 118(33-34), 566-576. https://doi.org/10.3238/arztebl.m2021.01928.18.28.38.48.5
  9. Fletcher, A., Forbes, A., Svenson, N. i Thomas, D. W. (2022). Guideline for the laboratory diagnosis of iron deficiency in adults (excluding pregnancy) and children. British Journal of Haematology, 196(3), 523-529. https://doi.org/10.1111/bjh.179009.19.29.3
  10. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes (2026). 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care, 49(Supplement 1), S27-S49. https://doi.org/10.2337/dc26-S00210.110.210.3
  11. Wolffenbuttel, B. H., Owen, P. J., Ward, M. i Green, R. (2023). Vitamin B12. BMJ, 383, e071725. https://doi.org/10.1136/bmj-2022-07172511.1
  12. Płudowski, P., Kos-Kudła, B., Walczak, M., Fal, A., Zozulińska-Ziółkiewicz, D., Sieroszewski, P., Peregud-Pogorzelski, J., Lauterbach, R., Targowski, T., Lewiński, A., Spaczyński, R., Wielgoś, M., Pinkas, J., Jackowska, T., Helwich, E., Mazur, A., Ruchała, M., Zygmunt, A., Szalecki, M., ... Misiorowski, W. (2023). Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients, 15(3), 695. https://doi.org/10.3390/nu1503069512.1
  13. Kapur, V. K., Auckley, D. H., Chowdhuri, S., Kuhlmann, D. C., Mehra, R., Ramar, K. i Harrod, C. G. (2017). Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine, 13(3), 479-504. https://doi.org/10.5664/jcsm.650613.1
  14. Simundic, A. M., Bölenius, K., Cadamuro, J., Church, S., Cornes, M. P., van Dongen-Lases, E. C., Eker, P., Erdeljanovic, T., Grankvist, K., Guimaraes, J. T., Hoke, R., Ibarz, M., Ivanov, H., Kovalevskaya, S., Kristensen, G. B. B., Lima-Oliveira, G., Lippi, G., von Meyer, A., Nybo, M., ... Vermeersch, P. (2018). Joint EFLM-COLABIOCLI Recommendation for venous blood sampling. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, 56(12), 2015-2038. https://doi.org/10.1515/cclm-2018-060214.1
  15. Watson, N. F., Badr, M. S., Belenky, G., Bliwise, D. L., Buxton, O. M., Buysse, D., Dinges, D. F., Gangwisch, J., Grandner, M. A., Kushida, C., Malhotra, R. K., Martin, J. L., Patel, S. R., Quan, S. F., Tasali, E., Twery, M., Croft, J. B., Maher, E., Barrett, J. A., ... Heald, J. L. (2015). Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society. Journal of Clinical Sleep Medicine, 11(6), 591-592. https://doi.org/10.5664/jcsm.475815.1
FAQ

Najczęściej zadawane pytania

Znajdź odpowiedzi na pytania dotyczące badań i diagnostyki

1
Czy zmiana czasu może powodować zmęczenie?
Tak. Przesunięcie godzin snu i aktywności może utrudniać dopasowanie zegara biologicznego do nowego rozkładu dnia. Szczególnie wiosną może to skracać sen i zwiększać senność.
2
Jak długo organizm przyzwyczaja się do zmiany czasu?
Tempo adaptacji jest indywidualne i nie ma jednego terminu właściwego dla wszystkich. Jeśli dolegliwości utrzymują się mimo odpowiedniej ilości snu, nasilają się lub utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z lekarzem.
3
Jakie badania warto rozważyć przy utrzymującym się zmęczeniu?
W zależności od objawów i wywiadu lekarz może zalecić morfologię, ferrytynę, TSH, glukozę lub HbA1c, a w określonych sytuacjach także witaminę B12 i inne oznaczenia. Sama zmiana czasu nie jest wskazaniem do wykonywania całego pakietu.
4
Czy po zmianie czasu trzeba zbadać kortyzol, melatoninę lub witaminę D?
Nie są to rutynowe badania dla każdej osoby odczuwającej zmęczenie po przestawieniu zegarków. Oznaczenia powinny wynikać z konkretnych wskazań, a badanie kortyzolu i melatoniny wymaga odpowiednich warunków pobrania.
5
Czy HbA1c pokaże wpływ jednej nieprzespanej nocy?
Nie. HbA1c odzwierciedla przeciętną glikemię z około dwóch–trzech miesięcy i nie służy do oceny krótkotrwałej adaptacji do zmiany czasu.
6
Czy prawidłowe wyniki krwi wykluczają bezdech senny?
Nie. Przy głośnym chrapaniu, obserwowanych przerwach w oddychaniu i nasilonej senności dziennej potrzebna może być diagnostyka snu. Rozpoznanie bezdechu wymaga odpowiedniego badania snu.
7
Czy przed badaniami trzeba być na czczo?
To zależy od badania i całego zestawu zleconych oznaczeń. Glukoza na czczo wymaga co najmniej ośmiu godzin bez kalorii, natomiast samo HbA1c nie wymaga bycia na czczo; stosuj instrukcję laboratorium.

Zdrowie jest najważniejsze - dlatego odwiedź nas już dziś

Kontakt