Wirus HCV (hepatitis C virus) jest patogenem wywołującym wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C). Zakaża on komórki wątroby, prowadząc początkowo do stanu ostrego zapalenia, a u większości chorych (około 60%) do rozwoju infekcji przewlekłej. Szacuje się, że na świecie żyje około 58-59 milionów osób przewlekle zakażonych HCV1. Przewlekłe WZW C stopniowo uszkadza wątrobę - może skutkować marskością, niewydolnością wątroby lub rakiem wątrobowokomórkowym. Co ważne, zakażenie HCV często przebiega bezobjawowo przez wiele lat, aż do czasu wystąpienia poważnych uszkodzeń wątroby1.
Aktualnie nie istnieje szczepionka chroniąca przed HCV1. Dobrą wiadomością jest natomiast to, że dostępne są skuteczne terapie przeciwwirusowe, które potrafią wyleczyć zakażenie u ponad 95% pacjentów2. Kluczowe jest jednak wczesne wykrycie infekcji i skierowanie chorego do leczenia zanim dojdzie do nieodwracalnych powikłań. Badania diagnostyczne w kierunku HCV odgrywają zatem ogromną rolę - pozwalają na wykrycie "cichego" zakażenia, wdrożenie leczenia i zapobieganie dalszym szkodom zdrowotnym oraz transmisji wirusa na inne osoby1.
Drogi zakażenia HCV
Do zakażenia wirusem HCV dochodzi głównie poprzez kontakt z zakażoną krwią. W przeszłości częstą przyczyną były transfuzje krwi i przeszczepy narządów - zanim wprowadzono rutynowe badanie dawców krwi (w Polsce od 1992 r.). Obecnie do transmisji dochodzi najczęściej na skutek:
- używania wspólnych igieł i strzykawek (np. przy dożylnym zażywaniu narkotyków),
- wykonywania tatuaży, piercingu lub zabiegów medycznych niejałowym sprzętem,
- przypadkowych zakłuć igłą u pracowników ochrony zdrowia,
- przeniesienia wirusa z matki na dziecko w czasie ciąży lub porodu (okołoporodowo).
Zakażenie drogą seksualną jest możliwe, ale zdarza się rzadziej (ryzyko rośnie m.in. przy współistnieniu HIV lub uszkodzeń śluzówek). Codzienne kontakty (np. przez dotyk, kaszel, wspólne naczynia) nie przenoszą HCV. Każdy, kto miał potencjalną ekspozycję na krew zakażoną HCV, powinien rozważyć wykonanie badania.
Kiedy należy wykonać badanie na HCV?
Ze względu na często bezobjawowy przebieg, badanie w kierunku HCV warto wykonać przynajmniej raz w życiu, nawet bez występowania objawów czy znanych czynników ryzyka. Wiele międzynarodowych towarzystw medycznych zaleca obecnie jednorazowy screening wszystkich dorosłych osób pod kątem HCV (zwykle podczas rutynowych badań okresowych), niezależnie od tego, czy należą do grup ryzyka3.
Na badanie powinny zgłosić się także osoby z podwyższonym ryzykiem zakażenia, m.in.:
- osoby, które przyjmowały dożylnie narkotyki lub używały wspólnych igieł/iniekcji,
- pacjenci po transfuzjach krwi lub przeszczepach przed 1992 r.,
- osoby poddające się dializoterapii,
- osoby żyjące z HIV,
- dzieci matek zakażonych HCV,
- osoby z podwyższonymi próbami wątrobowymi bez wyjaśnienia,
- pracownicy ochrony zdrowia po kontakcie z krwią pacjenta,
- osoby, które wykonywały tatuaże lub piercing w nieprofesjonalnych warunkach.
Rodzaje badań diagnostycznych HCV
Diagnostyka zakażenia HCV opiera się na badaniach z krwi. Stosuje się testy pośrednie i bezpośrednie:
- Badanie przeciwciał anty-HCV - podstawowy test przesiewowy. Wykrywa przeciwciała IgG przeciw HCV. Wynik dodatni świadczy o kontakcie z wirusem, ale nie odróżnia zakażenia aktywnego od przebytego4.
- Badanie HCV RNA (PCR) - wykrywa materiał genetyczny wirusa. Potwierdza aktywne zakażenie. RNA można wykryć już po 1-2 tygodniach od ekspozycji4.
- Badanie antygenu rdzeniowego HCV (HCV Ag) - wykrywa białko wirusa wcześniej niż przeciwciała. Stosowane rzadziej jako alternatywa dla PCR.
- Genotypowanie HCV - ustala typ wirusa. Dziś rzadziej decyduje o leczeniu, ponieważ dostępne są pangenotypowe terapie.
Jak przebiega badanie i jak się przygotować?
Badania HCV wykonuje się z krwi żylnej.
Nie trzeba być na czczo. Wyniki przeciwciał dostępne są zwykle w 1-2 dni, a HCV RNA - w kilka dni.
Interpretacja wyników
- Anty-HCV ujemny - brak zakażenia (chyba że badanie wykonano w tzw. "okienku serologicznym").
- Anty-HCV dodatni + HCV RNA dodatni - aktywne zakażenie, konieczność leczenia.
- Anty-HCV dodatni + HCV RNA ujemny - brak aktywnego zakażenia (przebyte, wyleczone lub fałszywie dodatnie).
Leczenie HCV
Dzięki nowoczesnym lekom przeciwwirusowym (DAA - direct acting antivirals) leczenie HCV jest skuteczne u ponad 95% pacjentów2. Terapia trwa zwykle 8-12 tygodni, polega na przyjmowaniu doustnych tabletek i jest dobrze tolerowana.
Celem leczenia jest uzyskanie odpowiedzi wirusologicznej (SVR), czyli niewykrywalnego RNA HCV 12 tygodni po zakończeniu terapii.
Podsumowanie
Badania HCV są proste, bezpieczne i dostępne. Każdy powinien wykonać je przynajmniej raz w życiu. Wczesne wykrycie zakażenia daje szansę na skuteczne leczenie i uniknięcie poważnych powikłań.
Footnotes
- Baber, A. S., Suganthan, B., & Ramasamy, R. P. (2024). Current advances in Hepatitis C diagnostics. Journal of Biological Engineering, 18, Article 48. https://doi.org/10.1186/s13036-024-00443-2 ↩ ↩2 ↩3 ↩4
- Fierer, D. S., & Wyles, D. L. (2020). Re-treatment of hepatitis C infection after multiple failures of direct-acting antiviral therapy. Open Forum Infectious Diseases, 7(4), ofaa095. https://doi.org/10.1093/ofid/ofaa095 ↩ ↩2
- Bhattacharya, D., Aronsohn, A., Price, J., Lo Re, V., et al. (2023). Hepatitis C guidance 2023 update: AASLD-IDSA recommendations for testing, managing, and treating hepatitis C virus infection. Clinical Infectious Diseases. Advance online publication. https://doi.org/10.1093/cid/ciad319 ↩
- Baber, A. S., Suganthan, B., & Ramasamy, R. P. (2024). Current advances in Hepatitis C diagnostics. Journal of Biological Engineering, 18, Article 48. https://doi.org/10.1186/s13036-024-00443-2 ↩ ↩2